Bijeenkomst JMZ: Mijn zorg, mijn kracht

Woensdag 1 juli organiseerde de Projectgroep Jonge Mantelzorg in De Nieuwe Kolk in Assen de Bijeenkomst JMZ: Mijn zorg, mijn kracht. Tijdens deze middag werd het verhaal van jonge mantelzorgers in beeld gebracht. Er werd gekeken wat zij nodig hebben en hoe het Drents Actieplan Jonge Mantelzorg vorm kan krijgen. De input uit deze bijeenkomst wordt gebruikt voor de verdere uitwerking van dit Actieplan.

De Projectgroep Jonge Mantelzorg bestaat uit: CMO STAMM, gemeente Emmen, Sociaal Werk Sedna, gemeente Tynaarlo en welzijnsorganisatie Neie Naober. Deze bijeenkomst was bedoeld voor iedereen die persoonlijk of professioneel betrokken is bij, of geïnteresseerd is in jonge mantelzorg in Drenthe.

Jonge mantelzorgers
Jonge mantelzorgers zijn jongeren t/m 24 jaar die opgroeien met een gezinslid dat chronisch ziek, gehandicapt, verslaafd is, of een psychische aandoening heeft. Ze bieden vaak en langdurig extra hulp of ervaren veel zorgen thuis. Tijdens de bijeenkomst werd te term zelfs nog iets verder opgerekt: ook jongeren die fungeren als tolk (in bijvoorbeeld gezinnen met een migrantenachtergrond), kun je gerust ook als jonge mantelzorgers zien. In ons land is 1 op de 4 jongeren mantelzorger!

Jonge mantelzorgers zien hun situatie als ‘gewoon’ en ‘normaal’. Zij weten niet beter: de meesten groeien van kinds af aan op in die situatie. Zij nemen de zorg op zich voor hun gezinslid en nemen daarbij – als het om een ouder gaat – ook vaak de rol van vader en/of moeder over. Zij zijn dan mantelzorger voor (één van) hun ouder(s) én eventuele broertjes en zusjes.

‘Gewoon’ of ‘normaal’ is de situatie van deze jongeren natuurlijk niet te noemen: zij hebben zorgen en verantwoordelijkheden die niet bij hun leeftijd passen!  Zoals bijvoorbeeld op je 16e al een bezwaarschrift voor één van je ouders schrijven. Het is veelal een onzichtbare groep, mede omdat veel JMZ’ers zich niet als zodanig identificeren, laat staan dat ze de term kennen. 

Term
Met betrekking tot dit laatste, stellen sommigen zich de vraag of je de term jonge mantelzorgers wel moet gebruiken. Niet alle jongeren vinden dat een fijne (lees: stoere) benaming. Zo werd het voorbeeld gegeven van een groep jongens die voor een naaste (maar ook onderling voor elkaars naasten) als tolk fungeren/brieven vertalen: zij vinden de term niet stoer. 

Soms worden er bij instellingen ander termen gebruikt, bijvoorbeeld ‘Jonge Helden’. Maar dan weet je nog niet precies waar je het over hebt. Eén van de jonge mantelzorgers die tijdens de bijeenkomst sprak, vind dat ook niets: zij vindt zichzelf geen held! Misschien is wat dat betreft het gebruik van de afkorting JMZ wel de beste oplossing: afkortingen zijn immers gebruikelijk in jongerentaal. Door het op deze manier wel gewoon te benoemen wat het is, kan het ook taboedoorbrekend werken.

Bespreekbaarheid
Iedereen is het er mee eens dat je het onderwerp wel bespreekbaar én onder de aandacht moet brengen. Voor de jonge mantelzorgers zelf geeft dat een belangrijke erkenning. Het merken/weten dat ze niet de enige zijn, ervaringen kunnen delen met anderen en weten waar je met vragen terecht kunt, is voor hen een grote steun! Zodra ze ‘in beeld komen’, merken ze dat ze (toch wel) behoefte aan een achtervang hebben: dat ze weten waar ze terecht kunnen voor vragen, maar ook waar ze hun hart kunnen luchten. 

Het is belangrijk dat je als organisatie/jongerenwerker contact blijft houden met de JMZ’er. Al is het bijvoorbeeld alleen maar door af en toe met hen te appen. Zo wordt voor hen de drempel lager om –  als het nodig is – hulp te zoeken. 

Doorvragen
Om eerdergenoemde redenen is het voor jonge mantelzorgers vaak wel belangrijk om toch in ‘beeld te komen’. Maar dat is soms lastig als ze er zelf niet over praten, omdat ze het als ‘gewoon’ ervaren. De meesten komen (pas) in beeld als anderen doorvragen. Zoals bij de 24-jarige Marcia. Toen het uiteindelijk heel slecht met haar ging, was er op school een leerkracht die eens goed doorvroeg. Zij was één van de drie JMZ’ers die tijdens de bijeenkomst haar verhaal deed. Het waren alle drie indrukwekkende verhalen.

Marcia is de oudste in het gezin. Haar moeder is chronisch ziek en haar ouders zijn gescheiden. Vanaf haar 11e jaar vertaalde ze belastingbrieven voor haar moeder, ging ze mee naar de dokter en naar oudergesprekken over de andere kinderen. Ze had in feite twee agenda’s: die van haar moeder en die van haarzelf. De eerste kreeg altijd voorrang. Dit werd door omstanders niet begrepen. Als je zoveel ballen in de lucht moet houden, is het natuurlijk logisch dat het op een gegeven moment niet meer goed met je gaat. Dan is het heel belangrijk dat je hulp en (h)erkenning krijgt.

Volwassenheid
Wat het jonge mantelzorgersschap voor gevolgen heeft voor je latere leven, is nog niet uitgebreid onderzocht. Wel noemden aanwezige ‘ervaringsdeskundigen’ een aantal herkenbare gevolgen op. Zo blijkt het uit huis gaan of gaan samenwonen voor hen nogal ingewikkeld te zijn. Omdat ze zorgzaam zijn, kan het patroon ontstaan dat ze ook voor hun partner gaan ‘zorgen’. In hun eigen relatie zijn ze vaak ook zorgzaam (en bezorgd).

Ook werd het voorbeeld gegeven dat de vraag ‘Wat wil je eten’, gesteld door de partner, erg onwennig is als jij altijd degene bent geweest die bepaalde wat er op tafel kwam.

Het heeft vaak ook weer invloed op hoe zij hun eigen kinderen opvoeden. Een vrouw vertelde dat haar moeder ook jonge mantelzorgster was en dat haar moeder haar kinderen daarom beschermend opvoedde, om te voorkomen dat zij zich niet veel zorgen zouden hoeven maken. Dit had ook weer gevolgen voor hoe zij haar eigen kinderen opvoedt. Het heeft dus vaak impact op opeenvolgende generaties.

Meer informatie
We hebben hier maar een paar voorbeelden gegeven van de eigen verhalen van jonge mantelzorgers tijdens de bijeenkomst. Wil je meer voorbeelden zien of lezen? Bekijk dan de film Mijn zorg, mijn kracht . De video is vorig jaar gemaakt door jongerenwerkers van welzijnsorganisaties Neie Naober, Andes en Impuls. Hierin komen jonge mantelzorgers uit de gemeente Tynaarlo aan het woord.

Op onze website staat ook een algemeen filmpje over jonge mantelzorgers.

Eén van de twee workshops tijdens de bijeenkomst werd gegeven door Stichting Vanzelfsprekend uit Den Bosch. Op hun website staan ook een aantal verhalen van hun JMZ-Experts (onderaan de pagina). 

Woon je in de gemeente Tynaarlo? Lees dan hier wat Neie Naober voor jou kan betekenen. Of neem voor vragen contact op met onze jongerenwerker Jade: j.damstra@neienaober.nl of 06 - 82 08 40 74.